نقش فروکتوز در افزایش وزن و چاقی! فراتر از دریافت کالری - گیگابلاگ

متخصصان متابولیسم سال ها کوشش نموده اند پدیده چاقی مفرط را با پیغام رسان های شیمیایی و استعداد ژنتیکی افراد شرح دهند. آنچه در روده کوچک اتفاق می افتد، شروع یک زنجیره بیوشیمیایی است که سیستم ایمنی و ساختار جذب چربی را هم زمان دستکاری می نماید. شربت ذرت با فروکتوز بالا (HFCS) که در اغلب مواد غذایی صنعتی، نوشابه ها و تنقلات بسته بندی شده فراوان است، متهم ردیف اول این ماجرا محسوب می گردد.

تغییرات جذب چربی ناشی از مصرف قند ساده، بار دیگر فرضیه تاثیر یکسان کالری ها را با چالش روبه رو نموده است. این مولکول قندی در میوه ها و عسل طبیعی هم یافت می گردد، ولی مقادیر بالای شکل فرآوری شده آن است که عملکرد روده را مختل می نماید.

زنجیره پنهان در انتهای روده باریک

پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا در ارواین (University of California, Irvine) برای سنجش دقیق این مکانیسم، موش هایی را طوری دستکاری ژنتیکی کردند که فاقد آنزیم تجزیه نماینده فروکتوز یعنی کتو هگزوکیناز سی (KHK-C) در روده کوچک باشند. هر دو گروه موش ها 12 هفته با دوزهای بالای شربت ذرت تغذیه شدند. موش هایی که این آنزیم را در روده نداشتند، وزن بسیار کمتری گرفتند، توده چربی بدنشان ناچیز ماند و ساختار میکروبیوم دستگاه گوارش آن ها شکل متفاوتی به خود گرفت.

فقدان این آنزیم مسیر جدیدی را پیش روی محققان گذاشت. آنالیز مدفوع این موش های دستکاری شده معین کرد حجم چربی دفع شده بسیار بیشتر از حد معمول است، یعنی بدن آن ها عملاً توانایی جذب چربی غذا را تا حد زیادی از دست داده بود.

این پدیده با نوعی بازآرایی در بخش پایانی روده کوچک، یعنی درازروده یا ایلئوم (Ileum)، ارتباط مستقیم دارد. سلول های ایمنی معروفی به نام ماکروفاژها (Macrophages) در دیواره روده زندگی می نمایند. کاهش سوخت وساز این قند باعث کم شدن جمعیت ماکروفاژها در این ناحیه شد. در غیاب ماکروفاژهای کافی، مویرگ های لنفاوی تخصص یافته جذب چربی یا همان لاکتال ها (Lacteals) که داخل پرزهای روده جای دارند، بسیار کوتاه تر شدند. کوتاه شدن لاکتال ها سطح تماس را پایین می آورد و ورود چربی های غذایی به گردش خون را به شدت مهار می نماید.

نقش میکروبیوم در جذب چربی

وقتی دانشمندان نمونه های مدفوع و میکروب های روده موش های دستکاری شده را به موش های عادی پیوند زدند، پیوند مدفوعی باعث شد موش های دوم هم درست همان تغییرات ساختاری را در عروق لنفاوی تجربه نمایند. این آزمایش ثابت کرد میکروبیوم دگرگون شده، واسطه اصلی تنظیم طول لاکتال ها و مهار جذب چربی است.

سال ها چربی های رژیمی به عنوان مقصر اصلی گرفتگی عروق، اضافه وزن و کبد چرب شناخته می شدند. در سال های اخیر روشن شده است قندهای افزوده، به ویژه شربت های صنعتی غنی از این مولکول قندی، محرک خاموش دیابت، بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک (MASLD) و چاقی هستند. فروکتوز با آماده سازی پرزهای روده، بدن را مجبور می نماید قطره های چربی دریافتی را به شکلی سیری ناپذیر ذخیره کند.

محدودیت ظرفیت روده و سرریز به کبد

فرضیه کلاسیک فیزیولوژی گوارش بر این پایه بود که روده باریک به عنوان سدی فداکارانه عمل می نماید تا با پردازش این قند، مانع از رسیدن مستقیم آن به کبد گردد. زمانی که فرد حجم بالایی از شیرینی و نوشیدنی های قنددار را در زمان کوتاه مصرف می نماید، ظرفیت روده کوچک تکمیل می گردد و مقادیر مهارنشده مستقیماً وارد جریان خون سیاهرگ باب و بافت کبد می شوند.

کبد در غیاب مکانیسم های کنترلی معمول، قند اضافی را با سرعت بالایی به اسیدهای چرب تری گلیسرید تبدیل می نماید. حالا کشف تازه نشان می دهد حتی قبل از این که کبد درگیر این جریان پرفشار گردد، خود روده تحت تاثیر این متابولیسم تحریک شده و دروازه ها را برای بلعیدن چربی های بیشتر باز گذاشته است.

شناسایی دقیق گونه های باکتریایی دخیل در این اثر، راه را برای ساخت پروبیوتیک های هدفمند باز خواهد نمود. مکمل های پروبیوتیک مهندسی شده می توانند در آینده پیغام رسانی میان پرزهای روده و ماکروفاژها را تعدیل نمایند و مانع از جذب افراطی چربی شوند، هرچند تغییر عادت غذایی و پرهیز از محصولات فرآوری شده صنعتی همچنان امن ترین مسیر سلامت متابولیک باقی می ماند.

منبع: Science Advances

پیشنهاد اختصاصی سردبیر (علیرضا مجیدی)

این مقاله مجذوب کننده و جالب بود؟! پس برای خواندن این نوشته های مرتبط کلیک کنید:

• پشت پرده هجوم خودروسازان به سیستم چهارچرخ متحرک و کراس اوورها
• مایکروسافت چگونه صدای کاربران ویندوز 11 را شنید؟ از توقف دائمی آپدیت ها تا حذف کوپایلوت
• 5 نقش ماندگار سینما که سیلوستر استالونه بازی در آن ها را رد کرد
• معمای هوش باورنکردنی اختاپوس ها خاتمه در آزمایشگاه های ژنتیک دانشگاه هاروارد حل شد
• قرار گرفتن در خلأ فضا بدن بدون لباس فضانوردی | واقعیت علمی در برابر تصورات هالیوودی
• تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن؛ شکارچی غول آسای سیارات فراخورشیدی و کیهان